Tại sao có thể kết luận đề thi tuyển sinh cao đẳng khối A môn Vật lí có một câu sai.
Sau khi đăng tải một số bài tôi nghĩ “phê bình như thế là đủ rồi” và hẹn với long mình sẽ không “xát thêm muối” vào vết thương nữa. Tuy nhiên, trong mấy ngày gần đây, một số báo đăng tải ý kiến của một vài giáo viên lại khẳng định không sai thậm chí còn khen đây là một câu hỏi hay. Việc đúng hay sai cần phải làm rõ nếu không sẽ làm mất lòng tin của học sinh và giáo viên.
Câu 29, mã đề 297: “con lắc xo (độ cứng của xo là 50 N/m) dao động điều theo ngang. sau 0,05 s nặng của con lắc lại cách vị trí cân bằng một khoảng như cũ. Lấy (2 = 10. lượng nặng của con lắc bằng:
A. 250 g
B. 100 g
C. 25 g
D. 50 g

Cần hiểu câu “sau 0,05 s nặng của con lắc lại cách vị trí cân bằng một khoảng như cũ” như thế nào cho đúng?
Cách hiểu 1: Không cần biết vật xuất phát từ đâu, miễn là cứ sau khoảng thời gian 0,05 (s) vật lại cách vị trí cân bằng như cũ. Nếu theo cách hiểu này thì sẽ chẳng có phương án nào đúng cả! Thật vậy, đáp án của Bộ m = 50 (g) thì chu kì T = 0,2 (s). Các giáo viên dạy vật lí đều dạy học sinh của mình, sau khi tìm ra đáp số cần phải thử lại nếu nó thỏa mãn tất cả các yêu cầu của bài toán đặt ra thì đó mới là kết quả cuối cùng.
+ Nếu vật xuất phát từ vị trí cân bằng (vật cách vị trí cân bằng một khoảng bằng 0) thì cứ sau khoảng thời gian ngắn nhất T/2 = 0,1 (s) vật mới cách vị trí cân bằng một khoảng bằng 0. Vậy giá trị m = 50 (g) không thỏa mãn nếu tính từ lúc vật qua vị trí cân bằng.
+ Nếu vật xuất phát từ vị trí biên (vật cách vị trí cân bằng một khoảng bằng biên độ A) thì cứ sau khoảng thời gian ngắn nhất T/2 = 0,1 (s) vật mới cách vị trí cân bằng một khoảng bằng A. Vậy giá trị m = 50 (g) không thỏa mãn nếu tính từ lúc vật qua vị trí biên.
+ Nếu vật xuất phát từ vị trí có li độ (A/(2 (vật cách vị trí cân bằng một khoảng bằng A/(2) thì cứ sau khoảng thời gian ngắn nhất T/4 = 0,1 (s) vật mới cách vị trí cân bằng một khoảng bằng A/(2. Vậy giá trị m = 50 (g) thỏa mãn nếu tính từ lúc vật qua vị trí (A/(2.
+ Nếu ban đầu vật ở vị trí có li độ A/2 và đang đi theo chiều dương thì sau khoảng thời gian một phần ba chu kì (T/3 = 1/15 (s)) vật lại cách vị trí cân bằng một khoảng A/2. Nhưng nếu ban đầu vật ở vị trí có li độ A/2 và đang đi theo chiều âm thì sau khoảng thời gian một phần sáu chu kì (T/6 = 1/30 (s)) vật lại cách vị trí cân bằng một khoảng A/2.
Vậy hiểu theo “cách hiểu 1” không thể chọn được phương án nào cả!
Cách hiểu 2: Chưa biết vật xuất phát từ đâu (thí sinh tự tìm lấy), sao cho cứ sau khoảng thời gian 0,05 (s) vật lại cách vị trí cân bằng như cũ. Theo cách hiểu này, bất cứ ai cũng biết được việc cần làm đầu tiên là phải tìm xem vật xuất phát từ vị trí nào thì mới thỏa mãn yêu cầu của bài toán “cứ sau thời gian 0,05 (s) vật lại cách vị trí cân bằng như cũ” cho dù vật đi theo chiều nào! Giả sử ở thời điểm bắt đầu khảo sát vật có li độ x0. Gọi T là chu kì dao động và A là biên độ dao động, chọn gốc tọa độ trùng với vị trí cân bằng và trục tọa độ có phương song song với phương dao động. Ta phải khảo sát hết tất cả các trường hợp có thể xảy ra!
Trường hợp 1: Nếu ban đầu vật ở vị trí cân bằng (x0 = 0) và dù đang đi theo chiều âm hay chiều dương thì sau khoảng thời gian một phần hai chu kì vật lại cách vị trí cân bằng một khoảng bằng 0. Do đó, T/2 = 0,05 (s), và tính được m = 12,5 (g), không có đáp án đúng.
Trường hợp 2: Nếu ban đầu vật ở vị trí biên